Hệ thống giáo dục Canada bao gồm các trường công lập và tư thục từ mẫu giáo đến cao đẳng. Riêng ở cấp đại học, hầu hết các trường đều là công lập. Vì thế, chất lượng giáo dục trên khắp đất nước ngang bằng và đồng đều với nhau. Tuy vậy, theo hiến pháp Canada, giáo dục thuộc trách nhiệm của chính quyền từng tỉnh bang. Dưới đây là giới thiệu chung về hệ thống giáo dục Canada các cấp bậc.

HeThongGiaoDuc-CAN

I.     TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC

Nhìn chung, tuổi đi học thường bắt đầu từ 4 – 5 tuổi (mẫu giáo) và tiếp tục đến tiểu học, gồm các lớp từ 1 đến 8, và trung học, từ lớp 9 đến lớp 12 đối với hầu hết các tỉnh, ngoại trừ Quebec. Thời gian học trên lớp mỗi ngày từ 5 – 6 tiếng và năm học kéo dài từ tháng 9 tới tháng 6 năm sau. Mặt khác, các bậc phụ huynh có 3 sự lựa chọn khi quyết định gửi con mình theo học bậc tiểu học và trung học: trường công lập, tư thục và độc lập. Mỗi trường đều có ưu điểm riêng nhưng học phí thì thường rất khác nhau. Các trường công lập hoạt động trên cơ sở ngân sách nhà nước và được điều hành bởi một hội đồng quản trị do cộng đồng bầu ra. Các trường tư thục thường thuộc về một vài cá nhân, trong khi đó các trường độc lập được thành lập và hoạt động với mục đích phi lợi nhuận và do 1 ban giám đốc điều hành. Các môn học được dạy bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp hoặc cả 2 ngôn ngữ, tùy vào chương trình giảng dạy hoặc vị trí địa lí của trường.

Hơn 95% học sinh Canada theo học ở các trường công lập. Tất cả các trường công lập ở Canada đều được công nhận ở cấp tỉnh, với chương trình giáo dục chuẩn hóa, đội ngũ giáo viên được Chính phủ cấp chứng nhận và hoạt động dựa vào nguồn tài chính của nhà nước. Mặc dù hệ thống giáo dục ở các tỉnh là giống nhau, nhưng mỗi tỉnh lại có chương trình giáo dục riêng và có những nguyên tắc riêng, thể hiện bản sắc lịch sử và văn hóa của mình. Nhiều trường công lập Canada hiện nay đã thu nhận học sinh quốc tế và khuynh hướng này ngày càng phát triển. Một số trường trung học cũng có chương trình chứng chỉ quốc tế (International Baccalaureat – IB). IB được công nhận ở khắp Bắc Mỹ, tương đương với năm thứ nhất đại học.

Để áp dụng một chương trình giáo dục, các trường độc lập và tư thục cũng phải được sự cho phép của chính quyền tỉnh. Thông thường các trường này, dù là trường dòng hay không, thường áp dụng các chương trình chuyên biệt, với các lớp học dành riêng cho nam hoặc nữ, hoặc thậm chí áp dụng chương trình học của các nước khác, như Anh hoặc Pháp, hoặc các chương trình quốc tế. Nhiều trường tư thục có chương trình nội trú (boarding) toàn diện, bảo đảm cho phụ huynh yên tâm trong thời gian con em mình du học. Nhiều trường khác chỉ có chương trình ban ngày và một số trường có cả hai chương trình này.

II.     CAO ĐẲNG

Hiệp hội các trường cao đẳng cộng đồng Canada (ACCC) có tới 175 trường thành viên. Các trường cao đẳng này được biết đến qua một loạt các tên gọi khác nhau như: cao đẳng cộng đồng, học viện công nghệ, cao đẳng đại học, cao đẳng đại cương và trường dạy nghề (Cégeps). Các trường này có rất nhiều chương trình đào tạo đa dạng trong các lĩnh vực kĩ thuật và chuyên môn, bao gồm các ngành kinh doanh, nông nghiệp và thực phẩm nông nghiệp, y tế, dịch vụ xã hội, truyền thông báo chí đa phương tiện, công nghệ, khoa học, công nghệ thông tin, môi trường, ngôn ngữ và nghệ thuật. Các chương trình học kéo dài từ vài tháng tới 4 năm, một năm học thường bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 4 hoặc tháng 5 năm sau bên cạnh các chương trình học kì mùa hè hoặc mùa xuân. Một số cơ sở giáo dục có hệ thống một học kì hoặc ba học kì, cho phép sinh viên bắt đầu các chương trình vào tháng 9, tháng 1 hoặc tháng 5.

Khi kết thúc chương trình học tại các trường cao đẳng, sinh viên sẽ được cấp giấy chứng nhận, chứng chỉ, các bằng lí thuyết và ứng dụng, các chứng chỉ nghề, v.v.…

Các trường cao đẳng phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp và hiệp hội để đảm bảo rằng các chương trình của họ phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động. Hơn 1,000 trường cao đẳng tại Canada có khu học xá và có chương trình dạy học bằng tiếng Anh và tiếng Pháp.

    1.   CAO ĐẲNG ĐẠI HỌC (UNIVERSITY COLLEGE)

Trường cao đẳng đại học là sự kết hợp giữa trường cao đẳng và đại học Canada. Học sinh theo học có thể chọn một trong hai hướng: theo học một chương trình văn hóa trong hai năm sau đó chuyển tiếp lên đại học, hoặc học 2-3 năm rồi tốt nghiệp với một bằng cấp chuyên môn. Các trường cao đẳng đại học thường thiết lập quan hệ liên kết đào tạo với một số trường đại học trong vùng để kết hợp chương trình chuyển tiếp của mình. Tại đây sinh viên sẽ học tiếp nối 2 năm cuối của chương trình đại học 4 năm.

     2.   CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG (COMMUNITY COLLEGE)

Cao đẳng cộng đồng là loại hình trường phổ biến ở Canada với các chương trình đào tạo nghề chuyên môn từ 1 đến 3 năm (bao gồm cả thời gian thực tập). Một vài trường cao đẳng cộng đồng dạy nghề còn có chương trình chuyển tiếp đại học, cho phép học sinh theo học các khóa học tương đương với hai năm đầu của chương trình đại học 4 năm, sau đó, học sinh tiếp tục học 2 năm cuối tại trường đại học để hoàn tất chương trình và lấy bang cử nhân.

     3.   CÁC CHƯƠNG TRÌNH DỰ BỊ ĐẠI HỌC (UNIVERSITY TRANSFER PROGRAM)

Học sinh muốn lấy bằng đại học có thể hoàn thành hai năm học đầu tiên tại trường cao đẳng cộng đồng hoặc trường cao đẳng đại học và nhận các tín chỉ (credit). Hầu hết các tín chỉ này đều có thể dùng để chuyển tiếp lên năm thứ nhất và thứ hai của trường đại học. Tuy nhiên học sinh phải kiểm tra kỹ khi chọn các khóa học để phù hợp với ngành dự định theo học ở đại học. Mặt khác, việc hoàn thành chương trình chuyển tiếp đại học không có nghĩa là sinh viên đương nhiên được nhận vào học chương trình đại học, sinh viên cũng cần phải đáp ứng các điều kiện nhập học của trường đại học muốn chuyển tiếp.

Riêng ở tỉnh Quebec, sinh viên quốc tế có thể theo học một loại hình trường cao đẳng gọi là Cégep. Đối với học sinh đã tốt nghiệp trung học phổ thông, các trường Cégeps ở Québec cung cấp 2 loại hình đào tạo: các chương trình đào tạo nghề 3 năm và các chương trình dự bị đại học 2 năm.

     4.   TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ (TECHNICAL INSTITUTE/CAREER COLLEGE)

Là cơ sở giáo dục tư nhân có chương trình giảng dạy cung cấp cho học sinh những kỹ năng thực tiễn đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động sau một thời gian đào tạo ngắn. Các học sinh muốn tìm các chương trình đào tạo ngắn hạn về kĩ năng như kinh doanh, thư kí, chứng khoán, tài chính, kế toán, y tế, điện ảnh, tin học, thiết kế đồ họa, du lịch khách sạn,.. có thể xin theo học các trường cao đẳng dạy nghề. Mặc dù do tư nhân làm chủ, các trường này vẫn do tỉnh quy định và công nhận để đảm bảo các tiêu chuẩn về chương trình học và chất lượng giảng dạy.

III.     ĐẠI HỌC

Canada có 92 trường đại học công lập và tư thục là thành viên của Hiệp hội các trường đại học và cao đẳng Canada (AUCC), đảm bảo yêu cầu về chất lượng giáo dục – đào tạo đạt chuẩn cao trên cả nước. Một niên học ở bậc đại học thường bắt đầu từ tháng 9 và kéo dài đến tháng 5 năm sau. Một số trường theo hệ thống 2 hoặc 3 học kỳ, kể cả mùa hè. Ở Canada không có kỳ thi tuyển sinh đại học chung mà chỉ xét tuyển. Mỗi trường đề ra tiêu chuẩn nhập học riêng và xét hồ sơ theo từng trường hợp cụ thể.

Các cơ sở đào tạo ở bậc đại học cung cấp hơn 10.000 chương trình giảng dạy đa dạng trên nhiều lĩnh vực khác nhau như: khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, công nghệ sinh học, môi trường, kinh doanh, tài chính, hang không, vũ trụ, nông nghiệp, truyền thông, …. Trong đó có rất nhiều ngành đặc biệt như: Quản trị hệ sinh thái, Quản trị thảm họa và tình trạng khẩn cấp, Hải dương học, v.v…Sinh viên sẽ được trang bị những kĩ năng cả về chuyên môn và xã hội để có thể có những đóng góp tích cực cho nền kinh tế thế giới khi gia nhập vào lực lượng lao động chất lượng cao của Canada.

Hơn 200.000 học sinh và sinh viên quốc tế chọn Canada cho con đường học tập của mình, trong đó có tới 70.000 sinh viên quốc tế theo học hệ Đại học toàn thời gian và 22.000 sinh viên hiện đang theo học chương trình nghiên cứu sinh.

Canada đầu tư hơn 38 tỉ USD vào nghiên cứu và 38% những nghiên cứu, sáng chế, phát minh của Canada đến từ các trung tâm nghiên cứu của các trường đại học, cao hơn bất kì nước nào trong OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế).

Các chương trình học chính của bậc Đại học bao gồm: – Các chương trình đại học lấy bằng cử nhân, thời gian học từ 3 – 4 năm (tùy theo từng tỉnh). – Thạc sĩ: thời gian khoảng 1 – 2 năm, sinh viên cần phải hoàn thành báo  áo thực tập hoặc một bài nghiên cứu. – Tiến sĩ: các chương trình này yêu cầu ít nhất có 2 – 3 năm nghiên cứu toàn thời gian sau khi học xong thạc sĩ và phải hoàn tất một luận văn tốt nghiệp.

VI.    TRƯỜNG NGOẠI NGỮ (LANGUAGE SCHOOL)

Canada có hai ngôn ngữ chính thức, có nghĩa là học sinh quốc tế có thể đến Canada để học tập bằng tiếng Anh (ESL) hoặc bằng tiếng Pháp (FSL). Nhiều người chọn học bằng tiếng Anh ở Canada do có nhiều trường dạy tiếng Anh xuất sắc và do giọng Canada trung hòa dễ nghe. Nhiều năm qua, Canada đã phát triển chuyên môn rất cao trong giảng dạy tiếng Anh do có nhiều dân nhập cư muốn nâng cao kỹ năng tiếng Anh của họ.

Học sinh quốc tế có thể theo học tiếng Anh phổ thông, thương mại hoặc cho mục đích riêng. Ngoài ra học sinh cũng có thể được đào tạo để giảng dạy môn tiếng Anh. Nói chung các trường tư thục dạy tiếng Anh đều linh động theo nhu cầu về học kì, chương trình và lịch nhập học hơn các trung tâm ngoại ngữ của đại học và cao đẳng. Hầu hết các trường dạy tiếng Pháp đều ở tỉnh Quebec. Tương tự như các chương trình dạy tiếng Anh, học sinh có thể theo học chương trình tiếng Pháp vào bất cứ lúc nào. Riêng các du học sinh ghi danh chương trình tiếng Pháp hoặc tiếng Anh trong thời gian 6 tháng trở lại có thể học ở Canada bằng visa du lịch.

V.     HỌC BỔNG VÀ TRỢ CẤP TÀI CHÍNH (SCHOLARSHIPS, AWARDS, GRANTS)

Canada có chính sách học bổng và trợ cấp tài chính cho học sinh, sinh viên quốc tế có học lực xuất sắc, phần lớn là tại các trường đại học. Nhiều tổ chức của Canada cũng trao tặng học bổng riêng cho du học sinh, nghiên cứu sinh quốc tế nhưng những học bổng này thường dành cho các sinh viên sau đại học và các vị giáo sư đang học tập hoặc nghiên cứu đề tài đặc biệt.

Trong vài năm gần đây, một số trường đại học Canada cũng có học bổng dành cho sinh viên Việt Nam theo học trong năm đầu tiên (entrance scholarship). Học bổng Canada cũng được cấp thông qua một số hiệp định song phương giữa chính phủ Canada, tỉnh Québec, tổ chức Pháp ngữ và chính phủ Việt Nam. Du học sinh có thể tìm hiểu bằng cách liên hệ với Bộ Giáo Dục & Đào Tạo, Đại Sứ Quán,Tổng Lãnh Sự Quán Canada tại Việt Nam.